فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک کمر برای کمک به روند بهبودی پس از جراحی و کاهش عوارض جراحی از اهمیت زیادی برخوردار است. جراحی دیسک کمر یکی از راههای درمان فتق دیسک کمر و فشار روی عصب سیاتیک است. این جراحی به رفع فشار از اعصاب ستون فقرات کمک میکند، اما پایان کار نیست. بعد از جراحی، بدن نیاز به بازیابی و بازسازی دارد. اینجا جایی است که فیزیوتراپی وارد صحنه میشود. بسیاری از بیماران تصور میکنند پس از جراحی، کار تمام شده و نیازی به مراقبت های بعدی نیست، اما واقعیت این است که فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک کمر یکی از عوامل کلیدی در بهبود کامل و جلوگیری از عود مجدد درد و آسیب است.
اگر فیزیوتراپی را جدی نگیرید، ممکن است ماهها بعد با محدودیت در حرکت، دردهای مزمن و حتی بازگشت علائم روبهرو شوید. پس همراه باشید تا در این مقاله به صورت مفصل و دقیق با اهمیت و روند فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک کمر آشنا شوید.
اهمیت فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک کمر
فیزیوتراپی شاخهای از علم پزشکی است که با استفاده از تمرینات فیزیکی، ابزارها و تکنولوژی های مختلف به بهبود عملکرد بدن کمک میکند. این رشته با هدف بازسازی حرکت، کاهش درد، پیشگیری از آسیب مجدد و افزایش کیفیت زندگی فعالیت میکند. حال تصور کنید فردی که تحت عمل جراحی دیسک کمر قرار گرفته، عضلات پشتیبان ستون فقراتش ضعیف شده و دامنه حرکتی او محدود است. در این شرایط، فیزیوتراپی همان کلیدی است که میتواند قفل محدودیت ها را باز کند.
یکی از مهمترین مزایای فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک کمر، کمک به بدن برای بازیابی تدریجی عملکرد طبیعی است. بدون آن، بدن ممکن است دچار خشکی، ضعف عضلات و عدم تعادل حرکتی شود. همچنین، فیزیوتراپی با کاهش تورم و التهاب، به تسریع روند بهبودی کمک میکند و خطر چسبندگی بافتی یا ایجاد زخمهای داخلی را کم میکند.
اهداف فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک کمر
وقتی کسی تحت عمل دیسک کمر قرار میگیرد، اولین هدف پزشک برداشتن فشار از عصب است. اما این تنها نیمی از مسیر است. نیمهی دیگر را فیزیوتراپی بر عهده دارد. اهداف اصلی فیزیوتراپی پس از این نوع جراحی شامل موارد زیر است:
افزایش دامنه حرکتی: بعد از جراحی، بیماران معمولاً در حرکت ستون فقرات محدود میشوند. فیزیوتراپی با تمرینات خاص کمک میکند تا انعطافپذیری و تحرک به حالت طبیعی بازگردد.
تقویت عضلات: عضلات کمر، شکم و لگن که مسئول پشتیبانی از ستون فقرات هستند، پس از جراحی ضعیف میشوند. تمرینات تقویتی در فیزیوتراپی این عضلات را مجدداً فعال میکنند.
کاهش درد و التهاب: از طریق تکنیکهای فیزیکی مانند ماساژ، اولتراسوند و تحریک الکتریکی، درد بیمار کاهش مییابد.
آموزش وضعیت بدنی صحیح: فیزیوتراپیستها به بیماران میآموزند چگونه به درستی بنشینند، بایستند و حرکت کنند تا از فشارهای اضافی بر ستون فقرات جلوگیری شود.
پیشگیری از عوارض بعدی: فیزیوتراپی پس از جراحی دیسک کمر با ایجاد تعادل عضلانی و افزایش استقامت بدن، احتمال بازگشت درد یا آسیب جدید را به حداقل میرساند.
مراحل فیزیوتراپی
فیزیوتراپی پس از جراحی، معمولاً در سه مرحله اصلی تقسیمبندی میشود که هر کدام با توجه به شرایط فیزیکی بیمار، برنامهریزی متفاوتی دارد.
فاز حاد (0 تا 2 هفته پس از عمل)
در این مرحله تمرکز بر کنترل درد، کاهش التهاب و شروع حرکتهای سبک است. تمرینات سادهای مانند تنفس عمیق، انقباض خفیف عضلات شکم و پاها بدون حرکت کمر انجام میشود. بیمار باید کاملاً از انجام حرکات ناگهانی یا سنگین خودداری کند.
فاز زیرحاد (2 تا 6 هفته پس از عمل)
در این فاز، با توجه به بهبود نسبی زخم جراحی، تمرینات کششی و تقویتی سبک آغاز میشوند. تمرکز بر بازگرداندن عملکرد عضلات مرکزی بدن (کور) و افزایش تعادل است. ماساژ درمانی و تحریک الکتریکی نیز در این مرحله نقش مهمی دارند.
فاز مزمن (6 هفته به بالا)
در این مرحله بیمار قادر است حرکات طبیعی را تا حد زیادی انجام دهد. تمرینات مقاومتی، تمرینات هوازی مانند پیادهروی و دوچرخهسواری سبک در این فاز آغاز میشوند. هدف این است که بیمار بتواند به فعالیتهای روزمره، کار و حتی ورزش بازگردد.
تمرینات رایج در فیزیوتراپی بعد از جراحی دیسک کمر
تمرینات نقش کلیدی در بهبود وضعیت بیمار دارند. اما باید حتماً تحت نظر فیزیوتراپیست انجام شوند تا نه تنها اثربخش باشند بلکه آسیبی به ساختار ستون فقرات وارد نشود.
- تمرینات تنفسی و کششی: این تمرینات برای آرامسازی عضلات، بهبود گردش خون و افزایش انعطافپذیری بدن طراحی شدهاند.
- تمرینات ایزومتریک: این حرکات باعث فعالسازی عضلات بدون حرکت دادن مفصل میشوند، مانند انقباض شکم در حالت درازکش.
- تمرینات تقویتی برای شکم و کمر: پل زدن، بالا آوردن لگن، تمرینات پا در حالت خوابیده، از جمله تمریناتی هستند که عضلات مرکزی را تقویت میکنند.
- تمرینات تعادلی: ایستادن روی یک پا یا استفاده از توپهای تعادلی برای بهبود کنترل عضلات.
انجام منظم و اصولی این تمرینات نه تنها بهبود بیمار را تسریع میکند، بلکه باعث ایجاد اعتماد به نفس بیشتر برای بازگشت به فعالیتهای عادی میشود.
نقش دستگاه ها و تکنولوژی در فیزیوتراپی
فیزیوتراپی امروز تنها به تمرینات بدنی محدود نمیشود. با پیشرفت تکنولوژی، دستگاههای متعددی وارد فرآیند درمان شدهاند که میتوانند به تسریع روند بهبودی، کاهش درد و بازگرداندن عملکرد طبیعی بدن کمک کنند.
دستگاه TENS (تحریک الکتریکی عصب از راه پوست)
یکی از پرکاربردترین ابزارهای فیزیوتراپی است که با ارسال پالسهای الکتریکی خفیف به نواحی دردناک، احساس درد را کاهش داده و آرامش عضلات را افزایش میدهد. این دستگاه برای بیمارانی که دچار اسپاسم یا درد مزمن پس از جراحی دیسک کمر هستند، بسیار مؤثر است.
اولتراسوند تراپی
در این روش از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد حرارت عمیق در بافتهای زیر پوست استفاده میشود. اولتراسوند تراپی باعث افزایش گردش خون، تسریع ترمیم بافتها و کاهش التهاب میشود.
لیزر تراپی کمتوان (LLLT)
نوعی درمان غیرتهاجمی است که با استفاده از نور لیزر، بافت آسیبدیده را تحریک به بازسازی میکند. این تکنولوژی باعث کاهش تورم، افزایش جریان خون موضعی و ترمیم سریعتر عضلات و تاندونها میشود.
تمرینات با دستگاههای تعادلی و مقاومتی
استفاده از توپهای تمرینی، باندهای مقاومتی، صندلیهای تعادلی و ابزارهای تمرینی خاص به تقویت عضلات و بهبود هماهنگی حرکتی کمک میکنند.
استفاده از این دستگاهها باید حتماً تحت نظر فیزیوتراپیست باشد. هر بیمار با توجه به شرایط خاص خود به برنامه درمانی متفاوتی نیاز دارد و استفاده نادرست از این تکنولوژیها میتواند آسیبزا باشد.
